Paletyzator to maszyna, która sama układa na palecie kartony, worki, skrzynki albo zgrzewki według zaprogramowanego wzoru, warstwa po warstwie. Stoi zwykle na końcu linii produkcyjnej: odbiera opakowania z przenośnika i oddaje gotową paletę do owinięcia folią. Do wyboru są trzy konstrukcje: maszyna warstwowa, portal kartezjański i ramię robota przemysłowego, w tym robot współpracujący (cobot).
Spis treści:
Co to jest paletyzator?
Paletyzator to urządzenie, które bez udziału człowieka tworzy z pojedynczych opakowań jeden ładunek na palecie. Człowiek dowozi puste palety, odbiera pełne i reaguje, gdy coś się zatnie. Resztę robi maszyna.
Słowem „paletyzator” określa się całe stanowisko, od przenośnika po sterownik. Typowy paletyzator automatyczny składa się z kilku części:
- przenośnika wejściowego, który dowozi kartony lub worki z pakowarki,
- obrotnicy albo chwytaka, który ustawia każde opakowanie we właściwym kierunku,
- mechanizmu układającego warstwę: płyty z przesuwnikami, portalu albo ramienia robota,
- magazynu pustych palet i podajnika przekładek, czyli arkuszy tektury kładzionych między warstwami,
- przenośnika wyjściowego, który wywozi gotową paletę do owijarki,
- wygrodzenia, kurtyn świetlnych i sterownika, który łączy całość z resztą linii.
Ważenie, napełnianie worków i owijanie palety folią należą do sąsiednich maszyn. W ogłoszeniach często sprzedaje się je jednak razem, jako wagopakowarkę z paletyzatorem albo kompletną linię pakującą, więc przy porównywaniu cen sprawdzaj, co dokładnie wchodzi w zestaw.
Na czym polega paletyzacja?
Paletyzacja polega na ułożeniu wielu mniejszych opakowań na palecie tak, żeby powstał jeden stabilny ładunek, który wózek widłowy przewiezie, a magazyn i przewoźnik przyjmą jako jedną sztukę. Liczą się trzy rzeczy: stabilność stosu, wykorzystanie powierzchni palety i to, żeby dolne kartony nie zgniotły się pod ciężarem górnych.
Automatyczna paletyzacja przebiega zawsze w podobnej kolejności:
- Opakowania przyjeżdżają przenośnikiem z pakowarki, jedno za drugim.
- Maszyna obraca część z nich i grupuje je w rzędy.
- Z rzędów powstaje warstwa według wzoru zapisanego w programie.
- Warstwa trafia na paletę, a jeśli produkt tego wymaga, co kilka warstw maszyna kładzie przekładkę.
- Gotowa paleta wyjeżdża do owijarki, dostaje etykietę i czeka na wózek.
Przy paletyzacji ręcznej kolejność jest ta sama, tylko każde opakowanie podnosi człowiek. Przy kilku paletach na zmianę to wciąż najtańsza metoda. Problem zaczyna się wtedy, gdy palet przybywa, a opakowania ważą po kilkanaście czy kilkadziesiąt kilogramów.
Jakie są rodzaje paletyzatorów?
Paletyzatory dzielą się na konwencjonalne (warstwowe) i zrobotyzowane. Maszyna warstwowa układa od razu całą warstwę i wygrywa szybkością przy jednym produkcie. Robot i portal kartezjański odkładają po jednym opakowaniu albo po kilka naraz, za to łatwiej przestawić je na inny produkt.
| Rodzaj | Jak układa | Wydajność lub udźwig (dane producentów) | Gdzie pasuje |
|---|---|---|---|
| Warstwowy niskopoziomowy | produkt wjeżdża na wysokości ok. 76–91 cm, warstwa powstaje nisko i jest podnoszona nad rosnący stos | 1–3 warstwy na minutę, zwykle do 20–25 kartonów na minutę | średnie linie, hale bez antresoli |
| Warstwowy wysokopoziomowy | produkt wjeżdża na wysokości ok. 2,5–3,7 m, warstwa powstaje na górze i jest opuszczana na paletę | 5–10 warstw na minutę, 30–60 i więcej kartonów na minutę | napoje, długie serie jednego produktu |
| Kartezjański (portalowy) | chwytak jeździ po suwnicy w trzech prostych osiach nad paletą | udźwig np. do 40 kg; tempo zależy od wymiarów opakowania i wzoru ułożenia | worki i kartony, niskie hale |
| Robot przegubowy | ramię, zwykle czteroosiowe, przenosi opakowania z przenośnika na paletę | od 110 kg do 800 kg w serii FANUC M-410; ABB IRB 460 do 2190 cykli na godzinę przy 60 kg | kilka produktów albo kilka linii w jednej celi |
| Cobot | lekkie ramię współpracujące, często na kolumnie podnoszącej | 20–30 kg (UR20: 20 kg, w rozszerzonym zakresie 25 kg; FANUC CRX-30iA: 30 kg) | lekkie kartony, mniejsza wydajność, mało miejsca |
Wysokości wejścia i wydajności maszyn warstwowych pochodzą z zestawienia jednego z producentów paletyzatorów z lipca 2026 roku (wysokości przeliczone z cali). Dane robotów pochodzą z kart katalogowych FANUC, ABB i Universal Robots.
Wybór między dwiema odmianami maszyny warstwowej to w dużej mierze sprawa hali. Niskopoziomowa zajmuje więcej podłogi, ale jest tańsza, bo produkt nie musi wjeżdżać na wysokość kilku metrów. Wysokopoziomowa mieści się na mniejszej powierzchni, za to potrzebuje podnośnika lub przenośnika spiralnego i konstrukcji nośnej. Kosztuje więcej zarówno sama maszyna, jak i jej zabudowa.
Robot paletyzujący – kiedy ramię robota zamiast maszyny?
Robot paletyzujący wygrywa tam, gdzie liczy się elastyczność: kilka produktów na jednej linii, częste zmiany wzorów albo kilka linii zbiegających się w jednej celi. Maszyna warstwowa jest lepsza przy jednym produkcie schodzącym w ogromnych ilościach. FANUC podaje, że robot paletyzujący obsłuży do 30 kartonów na minutę, zależnie od zadania, czyli mniej więcej tyle, ile dolny zakres szybkiej maszyny wysokopoziomowej.
Typowy robot do paletyzacji ma cztery osie zamiast sześciu. Przy układaniu na palecie chwytak jedzie w górę, w dół i na boki, a obraca się tylko wokół osi pionowej. Dwie dodatkowe osie nadgarstka nie są tu potrzebne. W katalogu FANUC czteroosiowy M-410iC/110 przenosi 110 kg przy zasięgu 2403 mm, a M-410/800F-32C aż 800 kg przy zasięgu 3203 mm.
Do ramienia dobiera się chwytak pod opakowanie:
- podciśnieniowy, z przyssawkami, do kartonów z gładką górą,
- widłowy lub grzebieniowy do worków,
- szczękowy do skrzynek, wiader i zgrzewek,
- warstwowy, który zdejmuje z przenośnika całą ułożoną warstwę.
Liczbę cykli z katalogu traktuj ostrożnie. ABB podaje dla IRB 460 do 2190 cykli na godzinę z ładunkiem 60 kg, ale to wynik z cyklu testowego producenta. Na prawdziwej linii tempo ograniczają dowóz opakowań, wymiana palet i odległość między przenośnikiem a stosem. Dlatego cele często mają dwa miejsca na palety: gdy wózek zabiera pełną, robot układa już na drugiej.
Cobot do paletyzacji to lżejsza odmiana tego samego pomysłu. Universal Robots we wrześniu 2024 roku podniósł udźwig modeli UR20 i UR30 przy chwytaniu od góry do 25 i 35 kg, wskazując właśnie paletyzację jako zastosowanie, dla którego ta zmiana jest najbardziej przydatna. Standardowy UR20 przenosi 20 kg przy zasięgu 1750 mm. Nowe stanowisko z cobotem, wystawione w ogłoszeniu we wrześniu 2026 roku, deklaruje 6–10 cykli na minutę dla produktów do 20 kg. To wystarczy dla wielu mniejszych linii. Brak wysokiego płotu nie zwalnia jednak z oceny ryzyka całego stanowiska.
Paletyzacja worków
Paletyzacja worków jest trudniejsza niż kartonów, bo worek jest miękki, a jego zawartość się przesuwa. Źle wypełniony worek ma materiał zebrany na dole i nierówną górę, więc następna warstwa nie ma na czym stabilnie leżeć. Dlatego przed paletyzatorem worków często stoi spłaszczarka, która wyrównuje górną powierzchnię worka.
Worki przenosi chwytak grzebieniowy, nazywany też widłowym. Palce grzebienia wsuwają się pod worek, a boczne płyty trzymają go z obu stron. Przy odkładaniu grzebień wysuwa się spod worka, a płyty prowadzą go na miejsce. Wysuwanie grzebienia zabiera czas, więc ten typ daje równe warstwy kosztem prędkości. Sprzedawcy używanych paletyzatorów worków podają w ogłoszeniach wydajność od 900 do 1300 worków na godzinę przy workach do 50 kg.
Ręczna paletyzacja worków a przepisy BHP
Przy workach 25 i 50 kg ręczne układanie szybko zderza się z przepisami. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1139) w § 13 ogranicza masę, którą może podnosić i przenosić jeden pracownik:
| Pracownik i sposób podnoszenia | Praca stała | Praca dorywcza |
|---|---|---|
| mężczyzna | 30 kg | 50 kg |
| mężczyzna, podnoszenie powyżej barków | 21 kg | 35 kg |
| kobieta | 12 kg | 20 kg |
| kobieta, podnoszenie powyżej barków | 8 kg | 14 kg |
Worek 25 kg mieści się w limicie dla mężczyzny przy pracy stałej, ale górne warstwy palety układa się powyżej barków, a tam limit przy pracy stałej wynosi 21 kg. Worek 50 kg mężczyzna może podnosić tylko przy pracy dorywczej. Kobiety nie mogą ręcznie paletyzować worków 25 kg w ogóle, bo przekraczają one oba limity.
Do tego dochodzi skala. Linia, która pakuje 10 worków po 25 kg na minutę, wydaje 600 worków na godzinę, czyli 15 ton. W ciągu ośmiogodzinnej zmiany daje to 4800 worków i 120 ton, które ktoś musiałby podnieść i ułożyć.
Paletyzacja kartonów i wzory ułożenia
Paletyzacja kartonów sprowadza się do dwóch decyzji: ile kartonów zmieści się w warstwie i jak ułożyć kolejne warstwy względem siebie. Kartony stawia się w kolumnach, jeden dokładnie nad drugim, albo w przewiązaniu, gdzie każda warstwa jest obrócona lub przesunięta względem poprzedniej, tak jak cegły w murze.
- Układ kolumnowy: karton stoi dokładnie na kartonie niżej, więc nacisk przenoszą ściany i narożniki. Stos łatwiej się jednak rozjeżdża i potrzebuje folii, taśmy albo przekładek.
- Układ w przewiązaniu: kartony zazębiają się i trzymają nawzajem, więc paleta jest stabilniejsza w transporcie.
- Wiatraczek: kartony leżą wokół środka warstwy jak łopatki wiatraczka, a kolejna warstwa jest odbiciem poprzedniej. Ten wzór pozwala przewiązać warstwy także wtedy, gdy wymiary kartonu nie dzielą palety na równe rzędy.
Stabilność przewiązania ma swoją cenę. Według danych producenta opakowań z tektury falistej układ w przewiązaniu obniża wytrzymałość kartonów na zgniatanie nawet o 50% w porównaniu z układem kolumnowym, a karton wystający poza krawędź palety traci do 32% wytrzymałości. Ciężki towar w słabszych kartonach układa się więc w kolumnach i stabilizuje folią lub przekładkami, a żaden karton nie powinien wystawać poza paletę.
Przykład: ile kartonów zmieści się na palecie?
Weźmy europaletę o wymiarach 1200 × 800 mm i wysokości 144 mm oraz karton 350 × 250 × 200 mm. Załóżmy, że odbiorca przyjmuje ładunki o wysokości do 1,8 m razem z paletą.
| Sposób ułożenia warstwy | Kartonów w warstwie | Zajęta powierzchnia palety |
|---|---|---|
| dłuższy bok kartonu wzdłuż palety, 3 × 3 | 9 | 82% |
| dłuższy bok kartonu w poprzek palety, 4 × 2 | 8 | 73% |
| układ mieszany: 6 kartonów wzdłuż i 4 w poprzek | 10 | 91% |
W układzie mieszanym na pierwszych 700 mm długości palety kartony leżą dłuższym bokiem wzdłuż (2 × 3), a na pozostałych 500 mm dłuższym bokiem w poprzek (2 × 2). Więcej się nie zmieści, bo powierzchnia palety to 0,96 m², a jeden karton zajmuje 0,0875 m², co daje teoretycznie 10,97 sztuki. Kolejną warstwę wystarczy odbić lustrzanie, żeby blok poprzeczny trafił na drugi koniec palety i warstwy się przewiązały.
Wysokość: (1800 − 144) : 200 = 8,28, czyli 8 pełnych warstw. Układ mieszany mieści 80 kartonów, prosty 72, więc na każdej palecie jedzie o 11% więcej towaru. Przy 15 kg na karton ładunek waży 1200 kg, czyli poniżej 1500 kg dopuszczalnego obciążenia roboczego europalety.
Jakie są programy do paletyzacji?
Programy do paletyzacji dzielą się na dwie grupy: kalkulatory wzorów, które liczą, ile opakowań zmieści się na palecie, i oprogramowanie robotów, które zamienia wybrany wzór w ruchy ramienia. Z pierwszych korzysta każdy, kto wysyła towar na paletach. Drugie są narzędziem integratora i działu utrzymania ruchu.
Kalkulator wzorów, dostępny online albo jako arkusz, pyta o wymiary i masę opakowania, typ palety oraz dopuszczalną wysokość i masę ładunku. W odpowiedzi pokazuje kilka wzorów warstwy z liczbą sztuk i wykorzystaniem powierzchni, czyli to, co w przykładzie wyżej policzyliśmy ręcznie.
Producenci robotów mają własne narzędzia:
- FANUC PalletPRO to dodatek do symulatora na komputerze, w którym buduje się całą celę paletyzującą, łącznie z przenośnikami, miejscami na palety i podajnikami przekładek. Ma bibliotekę standardowych wzorów i pokazuje gotowy ładunek w 3D. Na sterowniku robota działa pakiet PalletTool. W wersji PalletTool 3 operator tworzy i zmienia wzory na tablecie, przy samym robocie: po wpisaniu wymiarów produktu dostaje listę możliwych ułożeń z wykorzystaniem powierzchni dla każdego.
- ABB RobotStudio z dodatkiem Palletizing PowerPac działa na zwykłym komputerze i pozwala tworzyć programy oraz symulacje paletyzacji osobom, które nie programowały wcześniej robotów. Według ABB system paletyzujący się w nim konfiguruje zamiast programować, co skraca programowanie nawet o 80%.
Zanim zatwierdzisz wzór, sprawdź kilka rzeczy, których kalkulator nie oceni za ciebie: czy etykiety na kartonach są widoczne z zewnątrz stosu, czy nic nie wystaje poza paletę, gdzie potrzebne są przekładki i czy kartony wytrzymają nacisk górnych warstw.
Ile kosztuje paletyzator?
Nowy paletyzator z cobotem kosztuje w ogłoszeniach ok. 49 tys. euro netto. Nowe stanowisko zrobotyzowane do worków albo nowy konwencjonalny paletyzator polskiej produkcji to ok. 290 tys. zł. Używane paletyzatory worków kosztują kilkadziesiąt tysięcy euro, a najstarsze maszyny do kartonów kilkanaście.
| Co kupujesz | Stan | Parametry z ogłoszenia | Cena |
|---|---|---|---|
| Paletyzator z cobotem | nowy (2026) | produkty do 20 kg, 6–10 cykli na minutę | 49 000 € + VAT |
| Zrobotyzowane stanowisko do worków, kanistrów, kartonów lub wiader | nowe | – | 290 000 zł |
| Konwencjonalny paletyzator (w ogłoszeniu: półkowy, windowy) | nowy, polskiej produkcji | wersje od 2 do 20 palet na godzinę | 290 000 zł netto (wersja podstawowa) |
| Stanowisko paletyzujące UR do kartonów | poleasingowe | ogłoszenie nie podaje, co wchodzi w zestaw | 92 245 zł |
| Paletyzator do kartonów z owocami i warzywami | używany | – | 58 000 zł |
| Paletyzator worków (2009) | używany | 900–1200 worków na godzinę, worki do 50 kg | 70 000 € + VAT |
| Linia do obsługi worków (1997) | używana | 1300 worków na godzinę, worki do 50 kg | 53 500 € + VAT |
| Paletyzator kartonów i butelek z owijarką (1995) | używany | – | 13 300 € + VAT |
Ceny pochodzą z ogłoszeń w polskim serwisie ogłoszeniowym i w europejskim serwisie z maszynami używanymi, stan na 23 września 2026 roku. Oferty w euro podano bez VAT, a trzy używane maszyny wycenione w euro sprzedawcy oferują z odbiorem własnym z zakładu. Przy cenach w złotych ogłoszenia nie zawsze mówią, czy to kwota netto.
Cena z ogłoszenia rzadko jest ceną końcową. Do maszyny trzeba doliczyć transport, montaż, podłączenie do linii, program pod twoje opakowania i szkolenie, a przy używanym robocie często także chwytak, wygrodzenie i przegląd. Używany paletyzator był zaprojektowany pod cudze opakowania, więc zanim go kupisz, sprawdź, czy chwytak i wzory da się przestawić na twoje wymiary i czy producent nadal dostarcza części.
FAQ
Co to znaczy paletyzacja?
Paletyzacja to układanie towaru na palecie tak, żeby z wielu opakowań powstał jeden ładunek, który można przewieźć wózkiem widłowym i przechowywać w magazynie jako jedną sztukę. Słowo pochodzi od „paleta”. Paletyzację wykonuje człowiek albo maszyna, czyli paletyzator. Proces odwrotny, czyli zdejmowanie towaru z palety, to depaletyzacja.
Jakie są typy palet?
W Europie najczęściej spotkasz europaletę EPAL o wymiarach 1200 × 800 × 144 mm, ważącą ok. 25 kg, z dopuszczalnym obciążeniem roboczym 1500 kg. Drugi popularny format to EPAL 2, czyli paleta 1200 × 1000 × 162 mm, ważąca ok. 35 kg, z obciążeniem roboczym 1250 kg. Obok nich są półpalety, palety jednorazowe i palety z tworzyw sztucznych. Paletyzator musi znać typ palety, bo od jej wymiarów zależy wzór warstwy.
Jak obliczyć, ile kartonów wejdzie na paletę?
Policz osobno liczbę kartonów w warstwie i liczbę warstw, a potem pomnóż jedno przez drugie. Liczba warstw to dopuszczalna wysokość ładunku minus wysokość palety (dla europalety 144 mm), podzielona przez wysokość kartonu i zaokrąglona w dół. W warstwie sprawdź oba ustawienia kartonu i układ mieszany, a na koniec pomnóż liczbę kartonów przez ich masę i porównaj wynik z nośnością palety.
Czy robot paletyzujący się opłaca?
Zwykle tak, jeśli linia pracuje na dwie lub trzy zmiany, a opakowania są ciężkie. Robot przejmuje wtedy pracę kilku osób i zdejmuje z ludzi dźwiganie, którego przepisy BHP i tak nie pozwalają wykonywać bez ograniczeń. Przy jednej zmianie i kilku paletach dziennie rachunek wychodzi słabiej, a lekkie kartony może układać tańszy cobot. Porównaj koszt pracy, którą przejmie stanowisko, z ofertą integratora.
Paletyzator jako pierwsze stanowisko zrobotyzowane
Paletyzacja dobrze nadaje się na pierwszy projekt robotyzacji: ruch jest powtarzalny, opakowania mają stały kształt, a efekt łatwo zmierzyć liczbą palet na zmianę. Zanim poprosisz o oferty, spisz wymiary i masy wszystkich opakowań, wydajność linii, używane typy palet i miejsce, jakie masz w hali. Jak wybrać integratora, policzyć zwrot z inwestycji i skorzystać z ulgi podatkowej, opisujemy w przewodniku po robotyzacji produkcji.
Zdjęcie główne: Killgore1138, Wikimedia Commons, licencja CC0