Łazik Perseverance: co robi na Marsie i czy nadal działa?

Perseverance to łazik NASA, który od 18 lutego 2021 roku bada krater Jezero na Marsie: szuka śladów dawnego życia i pobiera próbki skał. Pod koniec września 2026 roku nadal pracuje. Ma za sobą ponad 45 km, bada najstarsze skały za zachodnią krawędzią krateru i wciąż przysyła zdjęcia. Zebrał 30 próbek, ale w styczniu 2026 roku Kongres USA odciął pieniądze na program, który miał przywieźć je na Ziemię.

Czym jest Perseverance?

Perseverance to sześciokołowy robot badawczy wielkości samochodu, zbudowany przez Jet Propulsion Laboratory (JPL), ośrodek NASA w Kalifornii. Jest częścią misji Mars 2020 i powstał na bazie konstrukcji starszego łazika Curiosity. Główna nowość to wiertarka, która wycina ze skał rdzenie, i system, który zamyka je w szczelnych probówkach do przyszłego zbadania na Ziemi.

NASA wyznaczyła mu cztery cele:

1. Zbadać, czy w kraterze Jezero kiedyś dało się żyć.
2. Szukać śladów dawnego życia mikroorganizmów.
3. Pobrać i przechować próbki skał i gruntu.
4. Przetestować technologie dla przyszłych wypraw z ludźmi.

Zespół w JPL planuje każdy dzień pracy łazika. Gdy robot rusza w trasę, jedzie jednak sam i sam reaguje na przeszkody.

Co oznacza „perseverance”?

„Perseverance” to po angielsku wytrwałość. Nazwę wybrano w ogólnokrajowym konkursie dla uczniów w USA, do którego wpłynęło ponad 28 tys. esejów. Wygrał Alexander Mather, uczeń siódmej klasy z Wirginii, a NASA ogłosiła wybór 5 marca 2020 roku.

Misja Mars 2020: start, lot i lądowanie w kraterze Jezero

Rakieta Atlas V wyniosła Perseverance z przylądka Canaveral 30 lipca 2020 roku. Lot trwał 203 dni i liczył ok. 470 mln km. Lądowanie potwierdzono 18 lutego 2021 roku o 21:55 czasu polskiego.

Końcówkę lądowania łazik przeprowadził sam. Kamera systemu naprowadzania fotografowała zbliżający się grunt, a komputer porównywał zdjęcia z mapą w pamięci i wybrał najbezpieczniejsze miejsce przyziemienia. Na ostatnich metrach tak zwany latający dźwig opuścił łazik na linach, tak samo jak wcześniej Curiosity.

Krater Jezero ma 45 km średnicy i leży na zachodnim skraju równiny Isidis Planitia, na północ od równika. Ponad 3,5 mld lat temu wpływały do niego rzeki i powstało jezioro z deltą. NASA wybrała to miejsce po pięciu latach analiz ponad 60 kandydatów, bo w osadach dawnego jeziora mogły się zachować ślady mikroorganizmów. Pod brzuchem łazika przyleciał też mały helikopter Ingenuity.

Czy łazik Perseverance jeszcze działa?

Tak. Najnowsze surowe zdjęcia w bazie NASA łazik zrobił 28 września 2026 roku (sol 1993, czyli 1993. marsjański dzień misji), a na Ziemię trafiły kilka godzin później.

Stan misji pod koniec września 2026 roku:

• Miejsce: region nazwany „Lac de Charmes”, na równinie za zachodnią krawędzią krateru Jezero. Łazik bada tu skały starsze niż osady jeziora, powstałe, gdy w młodego Marsa uderzały planetoidy.
• Praca: według wpisu zespołu z 21 września 2026 roku w tym roku zeszlifował do badań 13 miejsc na skałach. Próba pobrania rdzenia z twardego, jasnego głazu „Badger Peak” się nie udała, więc naukowcy szukają podobnej skały.
• Przebieg: 45,13 km do sola 1980 (ok. 15 września 2026), według danych mapy trasy NASA.

Łazik jest w dobrej formie. W grudniu 2025 roku JPL ogłosił, że testy prawie wszystkich podzespołów pozwalają mu pracować co najmniej do 2031 roku, a silniki kół mają zapas na kolejne 60 km. Prąd daje generator radioizotopowy, który zamienia ciepło z rozpadu plutonu w elektryczność. Na starcie dawał ok. 110 W, a jego moc spada o kilka procent rocznie.

Ile waży łazik Perseverance? Dane techniczne

Perseverance ma masę 1025 kg. Grawitacja na Marsie to ok. 38% ziemskiej, więc łazik naciska tam na grunt jak przedmiot o masie ok. 393 kg na Ziemi. Najważniejsze parametry według materiałów NASA:

Parametr	Wartość
Masa	1025 kg
Wymiary	ok. 3 m długości, 2,7 m szerokości, 2,2 m wysokości
Ramię robotyczne	2,1 m, 5 stopni swobody (niezależnych ruchów w stawach)
Koła	6 aluminiowych kół o średnicy 52,5 cm, każde z własnym silnikiem
Prędkość maksymalna	152 m/h na płaskim, twardym gruncie
Zasilanie	generator MMRTG, ok. 110 W na starcie, plus 2 akumulatory litowo-jonowe
Komputer	2 komputery RAD750 do 200 MHz, jeden jest zapasowy
Pamięć	2 GB flash, 256 MB RAM
Kamery	19 na łaziku (cała misja zabrała 25, razem z Ingenuity)
Probówki	43: 38 na próbki i 5 kontrolnych
Łączność	przez orbitery do 2 Mb/s albo bezpośrednio z Ziemią w paśmie X

Łazik przejeżdża przez kamienie wysokie do 40 cm. Konstruktorzy przewidzieli przechył 45 stopni bez wywrotki, ale kierowcy z JPL omijają teren, który pochyliłby go o więcej niż 30 stopni.

Jakie instrumenty ma Perseverance?

Perseverance poleciał z siedmioma instrumentami naukowymi o łącznej masie 59 kg:

• Mastcam-Z: para kamer z zoomem na maszcie, na wysokości oczu dwumetrowego człowieka. Robi panoramy, zdjęcia 3D i filmy.
• SuperCam: strzela laserem w skałę odległą nawet o ok. 7 m i z błysku odczytuje jej skład. Ma mikrofon, który słyszy trzask lasera. Współtworzyła go francuska agencja kosmiczna CNES.
• PIXL: na końcu ramienia prześwietla skałę promieniami rentgenowskimi i mapuje pierwiastki w bardzo małej skali. Jego kamera widzi szczegóły wielkości ziarenka soli.
• SHERLOC z kamerą WATSON: laser ultrafioletowy i spektrometr, które szukają związków organicznych i minerałów zmienionych przez wodę.
• MEDA: stacja pogodowa hiszpańskiego Centro de Astrobiología, mierzy wiatr, temperaturę, wilgotność i pył.
• RIMFAX: radar z Norwegii, który zagląda ponad 10 m pod powierzchnię.
• MOXIE: robił tlen z marsjańskiego dwutlenku węgla. Do ostatniego uruchomienia 7 sierpnia 2023 roku wytworzył 122 g tlenu, mniej więcej tyle, ile mały pies zużywa przez 10 godzin.

W komunikacie z grudnia 2025 roku JPL pisze już o sześciu instrumentach naukowych, a MOXIE zakończył pracę dwa lata wcześniej. Do tego dochodzi wiertarka z wymiennymi koronkami i mały wewnętrzny robot, który podaje wiertarce puste probówki i odkłada pełne do zamknięcia.

Jak Perseverance jeździ sam?

Sygnał radiowy potrzebuje na drogę między Ziemią a Marsem wielu minut: w dniu lądowania leciał w jedną stronę 11 minut i 22 sekundy. Sterowanie na bieżąco odpada, więc zespół wyznacza cel, a drogę łazik wybiera sam.

Odpowiada za to system ENav. Patrzy do 15 m przed siebie i ocenia każde koło osobno względem nierówności terenu. Według JPL ponad 90% dotychczasowej trasy łazik pokonał autonomicznie. Rekordowy przejazd z 19 czerwca 2025 roku miał 411,7 m.

W lutym 2026 roku łazik dostał coś w rodzaju GPS-u. Technika Mars Global Localization porównuje panoramę z kamer nawigacyjnych z mapami z orbity i w ok. 2 minuty ustala pozycję z dokładnością do ok. 25 cm. Wcześniej błąd na długich trasach sięgał nawet 35 m i robot czasem stawał, czekając na ludzi. Algorytm działa na procesorze stacji, przez którą łazik łączył się z Ingenuity. To układ znany ze smartfonów z połowy lat 2010., ponad 100 razy szybszy od głównych komputerów opartych na sprzęcie z 1997 roku.

Co odkrył łazik Perseverance?

Perseverance potwierdził, że w kraterze Jezero istniały kiedyś stabilne jezioro, delta i sieć rzek, czyli środowisko, w którym mogło istnieć życie. Znalazł też ślady, które mogą pochodzić od mikroorganizmów, choć nie muszą. Najważniejsze wyniki:

• Dno krateru z lawy. Zamiast samych osadów jeziornych łazik trafił na dwa rodzaje skał wulkanicznych, które miały kontakt z wodą.
• „Cętki leoparda” w skale Cheyava Falls. W lipcu 2024 roku łazik pobrał z niej próbkę „Sapphire Canyon”, a 10 września 2025 roku czasopismo Nature opublikowało jej analizę. Plamki zawierają wiwianit i greigit. Wiwianit na Ziemi często występuje przy rozkładającej się materii organicznej, a greigit potrafią wytwarzać niektóre mikroby. NASA nazywa to potencjalną biosygnaturą, bo oba minerały mogą też powstać bez udziału życia i rozstrzygnięcie wymaga laboratoriów na Ziemi.
• Woda wracała co najmniej trzy razy. Badanie ogłoszone 21 września 2026 roku pokazuje, że skały na brzegu dawnego jeziora zmieniała woda w co najmniej trzech epizodach. Fluoryt wskazuje, że za ostatnim razem była to gorąca woda krążąca pod ziemią.
• Dźwięki Marsa. Mikrofony łazika jako pierwsze nagrały na powierzchni planety wiatr, trzask lasera i chrzęst kół.
• Tranzyty Fobosa. Kamery kilka razy uchwyciły cień księżyca Fobos na tle Słońca, m.in. 12 sierpnia 2026 roku. Porównanie nagrań pomaga naukowcom doprecyzować jego orbitę.

Ile próbek zebrał Perseverance i co z ich powrotem?

Ile jest próbek i gdzie leżą

Według strony próbek NASA (aktualizacja z 20 czerwca 2026) łazik zapełnił 30 z 38 probówek na próbki i zamknął 3 z 5 probówek kontrolnych. Te ostatnie rejestrują zanieczyszczenia przywiezione z Ziemi, żeby dało się je później odróżnić od marsjańskiego materiału. W kolekcji są skały wulkaniczne i osadowe, regolit (luźny, pokruszony grunt), skała z węglanami, serpentynit, skały uderzeniowe i próbka powietrza.

Pierwsza probówka, zamknięta 6 sierpnia 2021 roku, zawiera marsjańską atmosferę. Pierwszy rdzeń skalny łazik uszczelnił miesiąc później. Dziesięć probówek zostawił na dnie krateru, w składzie zapasowym nazwanym Three Forks, a resztę wozi ze sobą. Od maja 2025 roku zespół celowo nie uszczelnia od razu nowych probówek, żeby zachować swobodę przy kolejnych celach.

Czy próbki z Marsa wrócą na Ziemię?

Na razie nie ma na to planu. Próbki miała zabrać wspólna kampania NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej o nazwie Mars Sample Return, ale projekt upadł:

• listopad 2023: po krytycznym przeglądzie kosztów NASA wstrzymała prace;
• kwiecień 2024: agencja szacowała koszt na 11 mld dolarów, a powrót próbek na ok. 2040 rok, i szukała tańszego planu;
• 7 stycznia 2025: NASA zapowiedziała badanie dwóch wariantów lądowania i decyzję w drugiej połowie 2026 roku;
• maj 2025: projekt budżetu administracji USA przewidział likwidację programu;
• 23 stycznia 2026: ustawa budżetowa na rok 2026 nie dała na Mars Sample Return pieniędzy. Kongres przeznaczył za to 110 mln dolarów na program Mars Future Missions, który rozwija technologie dla przyszłych misji, w tym część prac po Mars Sample Return.

We wrześniu 2026 roku strona NASA opisuje Mars Sample Return w czasie przeszłym, jako „proponowaną kampanię”. Skład Three Forks ma dokładnie opisane położenie, a resztę probówek łazik wozi ze sobą, więc przyszła misja mogłaby je odebrać. Kto i kiedy miałby to zrobić, na razie nie wiadomo.

Ingenuity: helikopter, który przyleciał z Perseverance

Ingenuity to mały helikopter, który przyleciał na Marsa przypięty pod łazikiem. 19 kwietnia 2021 roku wykonał pierwszy w historii lot napędzany i sterowany na innej planecie. Miał wykonać najwyżej pięć lotów w 30 dni, a wykonał 72 w prawie trzy lata. Ostatni raz wzniósł się 18 stycznia 2024 roku, a misję zakończono 25 stycznia 2024. Po helikopterze łazikowi został na pokładzie szybki procesor stacji łączności, który dziś pomaga w nawigacji.

Gdzie oglądać zdjęcia z Perseverance?

Transmisji wideo na żywo z Marsa nie ma. Dane płyną na Ziemię przez sondy krążące wokół Marsa albo bezpośrednio z anteny łazika, a NASA publikuje surowe zdjęcia w galerii „Raw Images” na stronie misji Mars 2020. Kadr z kamery SuperCam z 28 września 2026 roku był w bazie po ok. ośmiu godzinach.

Na stronach NASA zajrzyj jeszcze w trzy miejsca:

• interaktywna mapa „Where is Perseverance?” z trasą i punktami, w których łazik kończył kolejne przejazdy;
• głosowanie na surowe zdjęcie tygodnia;
• nagrania dźwięków z Marsa z mikrofonów łazika.

Surowe zdjęcia nie są obrobione. Część jest czarno-biała, część zniekształca szerokokątny obiektyw, a sporo kadrów pokazuje tylko koło albo ramię, bo niektóre kamery służą inżynierom do kontroli sprzętu.

FAQ

Co dalej z Perseverance?

Według wpisu zespołu z września 2026 roku badania w „Lac de Charmes” dobiegają końca. Naukowcy szukają skały podobnej do „Badger Peak”, a potem łazik ruszy w nowy teren. Pustych probówek zostało osiem, więc każda nowa próbka musi być warta miejsca. Największa niewiadoma leży jednak na Ziemi: od decyzji budżetowych zależy, czy te 30 probówek kiedykolwiek trafi do laboratorium.

Jeśli chcesz zobaczyć Perseverance obok Curiosity, Opportunity i innych maszyn, które jeździły po Czerwonej Planecie, przeczytaj przewodnik łazik marsjański: wszystkie łaziki na Marsie i ich odkrycia.

Zdjęcie główne: NASA, Wikimedia Commons, licencja Public domain